sobota, 10 sierpnia 2013

Rzeź Woli


Pozostając w klimacie sierpniowych dni chcemy dziś zabrać naszych czytelników na Wolę. To tu miały miejsce największe mordy czasu Powstania Warszawskiego dokonane na ludności cywilnej. O jednym z pomników upamiętniających te wydarzenia chcemy Wam właśnie opowiedzieć. 

Znajduje się on na skwerze pomiędzy ulicą Leszno, a Aleją Solidarności. Jest on stosunkowo młody, gdyż jego odsłonięcie nastąpiło 27 listopada 2004 roku. Autorem pomnika jest rzeźbiarz Ryszard Stryjecki, a pomagali mu architekt Olaf Chmielewski i rzeźbiarz Mieczysław Syposza. Inicjatorem budowy był zaś komitet na czele, którego stali Lechosław Olejnicki i Krzysztof Tadeusz Zwoliński. 




Pomnik znajduje się na niewielkim wzniesieniu terenu i ma formę fragmentu ocalałej ściany budynku. Od zachodniej strony na górze umieszczono napis Mieszkańcy Woli zamordowani w 1944 roku podczas Powstania Warszawskiego. Poniżej na polerowanej powierzchni wykuta została lista domów, w których mieszkali zamordowani i ich liczba. Od wschodniej zaś widnieje napis Pamięci 50 tysięcy mieszkańców Woli zamordowanych przez Niemców podczas Powstania Warszawskiego 1944. Poniżej wykuto dziesięć nieregularnych wgłębień, które swym kształtem przypominają sylwetki rozstrzelanych. obie strony połączone są wykutymi na wylot otworami, które imitują ślady po kulach. Całość wykonana jest z fińskiego granitu.


W tym miejscu warto byłoby powiedzieć kilka słów o wydarzeniach, które opisany przez nas dziś pomnik upamiętnia. Gdy wybuchło Powstanie Adolf Hitler nakazał stłumienie go, zniszczenie miasta i eksterminację ludności - miał to być przykład dla całej Europy. Pierwsze egzekucja na terenie Woli odbyły się już 1-2 sierpnia. 5 sierpnia odziały Niemieckie przystąpiły do mordowania ludności cywilnej i schwytanych powstańców na niespotykaną dotąd skalę. Nie oszczędzano nikogo, a egzekucje odbywały w niemal każdym miejscu dzielnicy. Szczególnie okrutny był tu złożony z kryminalistów batalion Oskara Dirlewangera. Przybyły do Warszawy w celu stłumienia Powstania generał Erich von dem Bach-Zalewski nakazał zaprzestania egzekucji ze względu na konieczność oszczędzania amunicji i zapotrzebowanie na polskich robotników. Masowe mordy trwały jednak jeszcze do 11 sierpnia. Dokładne ustalenie liczby ofiar nie jest możliwe, z wielu egzekucji bowiem nikt nie ocalał, a zwłoki były palone. Szacuje się, że było to od 40 do 60 tysięcy osób. 

Od 2010 roku dzięki Radzie m. st. Warszawy 5 sierpnia jest Ogólnowarszawskim Dniem Pamięci Mieszkańców Woli zamordowanych przez Niemców w czasie Powstania Warszawskiego. Zachęcamy wszystkich by następnym razem będąc na Woli zatrzymali się na chwilę i oddali hołd ludności cywilnej tu zamordowanej.

wtorek, 6 sierpnia 2013

Jeden z największych malarzy


Opowiadając o Parku Morskie Oko wspomnieliśmy o znajdującym się na jego skraju Pomniku Jana Matejki. To właśnie jemu chcemy poświecić dzisiejszy post. 

Pomysł wystawienia tego pomnika zrodził się w stulecie urodzin malarza, które przypadło na rok 1938. Plany te pokrzyżował jednak wybuch II wojny światowej. Udało się je jednak zrealizować dopiero w latach 90-tych dzięki staraniom Towarzystwa Opieki nad Zabytkami. Choć i wtedy nie było to łatwe.


Początkowo rzeźba miała się znaleźć w Krakowie, ale podobno nie zainteresowała władz miasta. Z kolei wtedy to została podarowana Warszawie przez autora - krakowskiego rzeźbiarza Mariana Koniecznego. Rzeźbę wykonano w 1989 roku, w 1995 zaś została odlana w Gliwickich Zakładach Urządzeń Technicznych. Koszt odlania posągu sfinansował z własnych funduszy Ryszard Perschke - mieszkaniec Mokotowa. Pieniądze na jej ustawienie zaś pochodziły od wojewody warszawskiego, banków, generalnego konserwatora zabytków i Urzędu Miasta. 

Odsłonięcie pomnika, który miał stanąć w Alejach Ujazdowskich u zbiegu z ulicą Jana Matejki, planowano na 24 czerwca 1993 roku. Z planów wycofała się jednak Dzielnica Śródmieście. Wówczas to pomnikiem zainteresowały się władze Mokotowa. 28 grudnia 1993 roku, wraz z końcem Roku Matejkowskiego, dokonano wmurowania kamienia węgielnego. Ostatecznie pomnik został odsłonięty 3 maja 1994 roku. 


Pomnik ukazuje stojącego na cokole malarza. W prawym ręku trzyma on pędzel, w lewym zaś paletę. Prawdziwy obraz artysty przy pracy. Poniżej, na cokole, przysiadł jeden z najbardziej znanych bohaterów Matejki - Stańczyk. Całość cechuje bardzo prosta forma i realizm postaci. Obie rzeźby wykonane są z brązu, cokół zaś i płyta z piaskowca szydłowieckiego. We wnęce cokołu zamurowana została łuska artyleryjska, w której wnętrzu znajduje się akt erekcyjny pomnika. W 2001 roku całość pokryto woskiem chroniącym przed malunkami.

Jak zwykle już na koniec postu, wszystkich naszych czytelników chcemy poprosić by będąc na Mokotowie odwiedzili jednego z naszych największych malarzy. Warto przystanąć na chwilę i oddać się zadumie nad dziełami, które stworzył i przesłaniem w nich zawartym.

czwartek, 1 sierpnia 2013

Pamięci Bohaterów Powstania Warszawskiego


Dla każdego mieszkańca Warszawy jednym z najważniejszych wydarzeń z historii miasta powinno być Powstanie Warszawskie. Tak niewątpliwie jest właśnie dla Nas. Dlatego dziś chcemy opowiedzieć Wam o jednym z najważniejszych pomników jakie stoją w Stolicy - Pomniku Bohaterów Powstania Warszawskiego. 


Zawiła historia budowy pomnika cofa nas do lat 80-tych ubiegłego wieku. 18 listopada 1980 roku Marian Pyzel, działacz warszawskiego Staromiejskiego Koła Terenowego PTTK, wystąpił z wnioskiem o jego budowę. Już 25 lutego 1981 roku powstał Społeczny Komitet Budowy Pomnika Powstania Warszawskiego 1944. 25 maja tego samego roku został on zarejestrowany, a 7 września powołano Komitet Honorowy. Wybór lokalizacji powierzono społeczeństwu w drodze sondażu telewizyjnego. W ten właśnie sposób wybrano plac Krasińskich, władze tę lokalizację zaaprobowały pod koniec 1982 roku. Jednocześnie rozpoczęła się zbiórka pieniędzy i metali kolorowych niezbędnych do budowy pomnika. W sumie udało się zgromadzić 22 mln zł. Zgłaszało się wówczas również wiele przedsiębiorstw, które chciały nieodpłatnie wykonać niezbędne prace. 


Konkurs na projekt pomnika został ogłoszony 15 lutego 1983 roku, wpłynęło na niego 65 prac. Niestety ani sąd konkursowy, ani publiczność pokonkursowej wystawy, która odbyła się jesienią 1983 roku w Muzeum Narodowym, niebyli zadowoleni z ich poziomu. Również w drugim etapie, do którego zaproszono najlepszych autorów, żadna z prac nie otrzymała pierwszej nagrody. Wyróżniono wówczas jedną z prac, jej autorami byli  Piotr Rzeczkowski i Marek Ambroziewicz. Na projekt składały się dwie grupy rzeźbiarskie : mur i wybiegających z niego powstańców, a także mur i chowającą się do niego grupę cywili. Teren miał być obniżony o 3 metry. Również w tym etapie prace były prezentowane na wystawie.


W między czasie, od stycznia 1984 roku, prasa zaczęła zmieniać nazwę pomnika, dodając słowo Bohaterów. Wynikiem sporu o nazwę było zawieszenie w lipcu 1984 roku działalności Komitetu. Na jego miejsce powołano 12-osobowy Zarząd Tymczasowy Komitetu Budowy Pomnika Bohaterów Powstania Warszawskiego 1944 , na jego czele stanął gen. bryg. Jan Mazurkiewicz "Radosław". W grudniu 1984 roku ogłosił on nowy konkurs. Tradycyjnie już prace zostały zaprezentowane na wystawie w Muzeum Narodowym. Spośród zaledwie 3 zgłoszonych prac wybrano projekt Wincentego Kućmy i Jacka Budyna. Zaproszeni przez Komitet eksperci wskazali ten projekt jako nadający się do realizacji, choć z pewnymi poprawkami. Umowę na realizację pomnika podpisano 14 października 1985 roku. Powołany wówczas Społeczny Komitet określił założenia formalne pomnika. Miał mieć on jednolity realistyczny punkt centralny o figuratywnym charakterze, a także zawierać elementy walki, ognia, postaci, barykad i ruin. 31 sierpnia 1984 roku odbyło się uroczyste wmurowanie kamienia węgielnego i aktu erekcyjnego. W uroczystościach wzięli udział przedstawiciele władz państwowych i politycznych, a także powstańcy. 



Projekt spotkał się z negatywną oceną wielu środowisk artystycznych, a także ministra kultury i sztuki. Powołane przez tego ostatniego Kolegium Rzeczoznawców zaakceptowało jednak wstępnie projekt w październiku 1986 roku. 27 i 30 stycznia następnego roku na placu stanęła makieta pomnika w skali 1:1, ukazywała ona dwa różne projekty ustawienia. Prezydent miasta makietę wówczas zaakceptował. Spory o pomnik trwały jednak dalej. W marcu 1988 roku ogłoszono nawet kolejny konkurs na projekt pomnika. Sytuacja taka ciągnęła by się prawdopodobnie jeszcze długo gdyby głosu w tej sprawie nie zabrali Powstańcy. Przedstawiciele 43 środowisk żołnierskich domagali się jak najszybszego zakończenia prac. Dzięki temu 1 sierpnia 1989 roku nastąpiło uroczyste odsłonięcie pomnika. 



Niezwykle realistyczny pomnik tworzą postacie powstańców. Pierwsza ich grupa wychodzi spod kamiennej płyty, jakby wybiegali spośród kamienic. Wyraźnie widać tu różnorodność w umundurowaniu i uzbrojeniu walczących. Druga zaś wchodzi lub wychodzi z kanału. Ta scena nie jest przypadkowa gdyż właśnie na placu Krasińskich znajdował się właz do kanału, którym ewakuowano powstańców i ludność cywilną ze Starego Miasta do Śródmieścia. Wśród postaci z łatwością można odnaleźć łączniczkę i kapelana. Pomnik zyskał również niezwykłe tło poprzez wybudowanie Gmachu Sądu Najwyższego Rzeczypospolitej Polskiej. 



Co roku w tym właśnie miejscu odbywają się uroczystości związane z kolejnymi rocznicami wybuchu Powstania Warszawskiego. Dlatego na koniec, zwłaszcza w tych sierpniowych dniach, nie możemy zrobić nic innego niż zaprosić wszystkich naszych czytelników na plac Krasińskich. Wybierzcie się tu i oddajcie hołd bohaterom tego miasta - Varsovia Semper Invicta !

Wszystkich zaś, którzy chcieliby poznać szczegóły zawiłej historii budowy pomnika zapraszamy do lektury :
  • Społeczny Komitet Budowy Pomnika "Bohaterów Powstania Warszawskiego 1944" : lipiec 1984-maj 1992 : protokóły z posiedzeń / przygot. na podstawie mater. archiwalnych Związku Powstańców Warszawskich Ryszard Łazarski "Ryś" - "Faryla", wstępem opatrzył Lesław Bartelski. Warszawa : Wyższa Szkoła Handlu i Prawa, 1999